ادبیات ما از کجا آمده و به کجا می رود؟
شاید با کمی تسامح بتوانیم مشروطه را تاثیرگذارترین اتفاق در تاریخ معاصر ایران بدانیم که باعث برخورد شدید بین سنّت و تجدّد در کشور ما ایران شد . با امضای فرمان مشروطیت در تاریخ 14 مرداد 1285 هجری شمسی باب تازه ای در فرهنگ ، اجتماعیات ، سیاست و برآمد همه ی آنها در ادبیات این مرز و بوم شد .
طلیعه این تغییرات پیش از آن در آثار نویسندگان ایرانی نمایان شده بود . علی الخصوص که با ظهور صنعت چاپ و ایجاد روزنامه ، ادبیات زبانی جدید و تازه می طلبید که در عین ایجاز و دوری از تملقات ، رسا و گویا باشد .
اما زلزله مشروطیت و پس از آن تغییر سلطنت شرایط اجتماعی ویژه ای را برای پدید آمدن نسل نو شعرا و نویسندگان پدید آورد . ترجمه ی متون متعدد ادبی از زبان های فرانسوی ، انگلیسی و آلمانی مزید بر علت شد تا اهل قلم ما تحت تأثیر فکر و فرهنگ غربی به نگارش آثارشان مشغول گردند .
این روند نچندان خوشایند- با لحاظ اینکه اساتید و برجستگان اهل قلم ما با آثار کهن و استوانه های گرانقدر ادبیات فارسی آشنایی دقیق و عمیق داشتند- باعث شد که هرچه بیشتر بین نسل نو ادبیات ، چه در شعر و چه در داستان و خصوصاً قالب های نوظهور در ادبیات دراماتیک ،گسست ایجاد گردد.
به ناچار این گسست نه تنها در زبان که بر ذهن نویسنده کارگر افتاد و روز به روز فاصله ی بیشتری بین دیروز و امروز ادب فارسی ایجاد نمود .
روند افراطی تدریس دانشگاهی ادبیات در ایران با تکیه بر ادبیات کهن و تا حدودی نادیده گرفتن کامل ادبیات معاصر فارسی تأثیر معکوس گذاشت . فرهنگستان زبان و ادب فارسی نیز که از کهن اساتید پایبند به گذشته ی ادبی ایران و گاه بیگانه با ادبیات معاصر و کم مایه شمردن و در نتیجه قابل مطالعه ندانستن آن تشکیل یافته است وضعیت مطلوبی در این زمینه رقم نمی زند.
میزان مطالعه ی پایین مردم به خاطر مسائل مختلف و متفاوت مادی و معنوی نیز در دلسرد کردن اهل قلم بی تأثیر نمی باشد .
با پشت سر هم ردیف کردن سخنان یأس آور سعی در بستن راه امید نداریم اما آیا هنوز باید به دست و پا زدن های بی نتیجه ادامه داد؟ آیا زمان آن فرا نرسیده که بر اساس تصمیم گیری های کلان فرهنگی جاده ی سنگلاخ ادبیات ایران را تا حدودی هموارتر نموده و کوششی در جهت پیشرفت یا حداقل بازگشت به شأن والای آن فراهم آورد؟
با استعانت از الطاف حضرت دوست در یادداشت های بعدی راهکارهای عملی در جهت بهبود وضعیت این مسئله را بررسی خواهیم کرد .
محمد جلوانی
مدیر مرکز آفرینش های ادبی قلمستان
